Öz
Giriş
Pediyatrik kafa travması acil servis ziyaretlerinin önde gelen nedenlerinden biridir ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Genellikle bu gibi durumlarda ilk müdahale bulunan bireyler ebeveynler olduğu için, doğru ve etkili bir ilk yardım konusunda yeterli bilgiye sahip olmaları önemlidir. Eğitimsel müdahaleler bilgi boşluğu kapatmaya ve acil durum hazırlığını iyileştirmeye yardımcı olabilir. Bu çalışma, ebeveynlerin pediyatrik kafa travması hakkındaki bilgilerini artırmada kısa süreli bir ilk yardım eğitim programının etkinliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Yöntemler
İlk yardım eğitiminin etkinliğini değerlendirmek amacıyla ön-test-son-test müdahale tasarımı kullanıldı. Çalışma, Türkiye’deki bir birincil sağlık merkezinde 101 ebeveyn ile yürütüldü. Katılımcılar, pediyatrik kafa travmasının belirtileri, semptomları ve uygun acil müdahalesine odaklanan 15 dakikalık yapılandırılmış bir ilk yardım eğitimi aldılar. Eğitimden önce ve sonra 13 maddelik bir bilgi anketi uygulandı. Veriler bağımsız örneklem t-testi, eşleştirilmiş t-testi ve etki büyüklüğü hesaplamaları kullanılarak analiz edildi.
Bulgular
Ortalama toplam bilgi puanı 10,47±1,54’ten (ön-test) 11,81±1,52’ye (son-test) önemli ölçüde arttı (p<0,001). Etki büyüklüğü (Cohen’in d =0,88) güçlü bir etki gösterdi. Sosyodemografik özellikler ile bilgi puan ortalamalarının gruplar arası karşılaştırılması istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlılık gösterdi (p<0,001). Kafa travması veya acil servis ziyaretleri yaşayan çocukların ebeveynleri test sonrası belirgin şekilde daha yüksek puanlar gösterdi.
Sonuç
Kısa, yapılandırılmış ilk yardım eğitimi ebeveynlerin pediyatrik kafa travması hakkındaki bilgisini önemli ölçüde yükseltti. Bu tür programların rutin pediyatrik ve toplum sağlık hizmetlerine dahil edilmesi, kafa yaralanmalarına erken tanı ve müdahaleyi artırabilir. Gelecekteki programlar, öğrenmeyi pekiştirmek ve kalıcı bilgi eksikliklerini gidermek için teorik ve uygulamalı eğitimi birleştirmelidir. Bu tür müdahalelerin birincil sağlık hizmetlerine ve ebeveyn eğitimine entegre edilmesi, toplumun hazırlığını artıracak ve ebeveynlerin pediyatrik acil durumlara etkili bir şekilde müdahale etmelerini sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler:
İlk yardım, ebeveyn bilgisi, ebeveyn eğitimi, pediyatrik kafa travması
Kaynaklar
1Fulkerson DH, White IK, Rees JM, Baumanis MM, Smith JL, et al. Analysis of long-term (median 10.5 years) outcomes in children presenting with traumatic brain injury and an initial Glasgow Coma scale score of 3 or 4. J Neurosurg Pediatr. 2015;16:410-9.
2Gelineau-Morel RN, Zinkus TP, Le Pichon JB. Pediatric head trauma: a review and update. Pediatr Rev. 2019;40:468-81.
3Black LI, Zammitti EP, Hoffman HJ, Li CM. Parental report of significant head ınjuries in children aged 3-17 years: United States, 2016. NCHS Data Brief. 2018:1-8.
4Kord Z, Alimohammadi N, Jafari Mianaei S, Riazi A, Zarasvand B. Clinical guideline for nursing care of children with head trauma (HT): study protocol for a sequential exploratory mixed-method study. Pediatric Health Med Ther. 2020;11:269-75.
5Araki T, Yokota H, Morita A. Pediatric traumatic brain injury: characteristic features, diagnosis, and management. Neurol Med Chir (Tokyo). 2017;57:82-93.
6Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Web-based injury statistics query and reporting system (WISQARS) [Internet]. Accessed: June 21, 2025. Available at: https://wisqars.cdc.gov/fatal-leading
7Trefan L, Houston R, Pearson G, Edwards R, Hyde P, et al. Epidemiology of children with head injury: a national overview. Arch Dis Child. 2016;101:527-32.
8Choe MC, Gregory AJ, Haegerich TM. What pediatricians need to know about the CDC Guideline on the diagnosis and management of mTBI. Front Pediatr. 2018;6:249.
9Kukreti V, Mohseni-Bod H, Drake J. Management of raised intracranial pressure in children with traumatic brain injury. J Pediatr Neurosci. 2014;9:207-15.
10Cetinkaya F, Odabasi G. The effect of the training on parents’ knowledge level regarding first aid in pediatric burns. Int J Caring Sci. 2021;14:1732-9.
11Wani JI, Almushayt NO, Abbag WF, Buhran LA, Nadeem M. Pediatric first aid, trauma knowledge, and attitude among parents and general population in Aseer region, Southern Saudi Arabia. SAGE Open Med. 2022;10:20503121221126762.
12Zideman DA, Singletary EM, Borra V, Cassan P, Cimpoesu CD, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2021: first aid. Resuscitation. 2021;161:270-90.
13Kavurmacı M, Kucukoglu S. Determination of the pre-hospital practices performed for children with burn injuries. JCAM. 2015;6:806-10.
14Alqahtani MAA, Alshahrani MMA, Alfayi NA, Alshahrani MMA, Algahtani AM, et al. Pattern of accidents in children less than 14 years in Abha City, Kingdom of Saudi Arabia. Int J Med Res Health Sci. 2018;7:73-7.
15Choi Y, Ahn HY. Developing and evaluating a mobile-based parental education program for preventing unintentional ınjuries in early childhood: a randomized controlled trial. Asian Nurs Res (Korean Soc Nurs Sci). 2021;15:329-36.
16Hughes J, Maguire S, Jones M, Theobald P, Kemp A. Biomechanical characteristics of head injuries from falls in children younger than 48 months. Arch Dis Child. 2016;101:310-5.
17Ahmad I, Raza MH, Qasim A, Ahmad S, Abbas E, et al. Head injury due to fall from heights in pediatric population of a middle resource country. Pak J of Neurol Surg. 2023;27:430-6.
18Bozan K, Algın A, Özdemir S, Erdoğan M, Koyuncu N, et al. Characteristics of minor head trauma in toddlers. J Exp Clin Med. 2021;38:516-20.
19Fekih Hassen A, Zayani MC, Friaa M, Trifa M, Ben Khalifa S. Épidémiologie du traumatisme crânien à l’hôpital d’enfants de Tunis au cours de l’année 2007 [Epidemiology of pediatric traumatic brain injury at the children’s hospital of Tunisia, 2007]. Tunis Med. 2012;90:25-30.
20Kessely YC, Sobdjolbo O, Njesada N, Toudjingar FG, Ngaringuem O, et al. Pediatric traumatic brain injury in Chad: about 256 cases. Egyptian Journal of Neurosurgery. 2024;39:1-7.
21Long JC, Dalton S, Arnolda G, Ting HP, Molloy CJ, et al. Guideline adherence in the management of head injury in Australian children: a population-based sample survey. PLoS One. 2020;15:e0228715.
22Hardelid P, Davey J, Dattani N, Gilbert R; Working Group of the Research and Policy Directorate of the Royal College of Paediatrics and Child Health. Child deaths due to injury in the four UK countries: a time trends study from 1980 to 2010. PLoS One. 2013;8:e68323.
23Hawley C, Wilson J, Hickson C, Mills S, Ekeocha S, et al. Epidemiology of paediatric minor head injury: comparison of injury characteristics with indices of multiple deprivation. Injury. 2013;44:1855-61.
24El Seifi OS, Mortada EM, Abdo NM. Effect of community-based intervention on knowledge, attitude, and self-efficacy toward home injuries among Egyptian rural mothers having preschool children. PLoS One. 2018;13:e0198964.
25Al-Bshri SA, Jahan S. Prevalence of home related injuries among children under 5 years old and practice of mothers toward first aid in Buraidah, Qassim. J Family Med Prim Care. 2021;10:1234-40.
26Al-Johani AAS, Sabor S, Aldubai SAR. Knowledge and practice of first aid among parents attending primary health care centers in Madinah City, Saudi Arabia, a cross sectional study. J Family Med Prim Care. 2018;7:380-8.
27Bánfai B, Deutsch K, Pék E, Radnai B, Betlehem F. Accident prevention and first aid knowledge among preschool children’s parents. Kontakt. 2015;17:e42-7.
28Míguez-Navarro C, Ponce-Salas B, Guerrero-Márquez G, Lorente-Romero J, Caballero-Grolimund E, et al. The knowledge of and attitudes toward first aid and cardiopulmonary resuscitation among parents. J Pediatr Nurs. 2018;42:e91-6.
29Dirimeşe E, Taşdemir N, Çelik S, Gümüş M, Akalın TC. Examining first-aid knowledge level of mothers living in rural areas and factors that affect this. Gazi Med J. 2020;31:153-8.
30Elmas EG, Durna Z, Akın S. Assessment of knowledge and attitudes of mothers with children about first aid practices for home accidents and security precautions. J Acad Res Nurs. 2020;6:267-79.
31Bassam SEA. Evaluate maternal knowledge and attitude regarding first aid among their children in Buraidah City, Saudi Arabia Kingdom (KSA). Med Arch. 2022;76:164-9.
32Kuppermann N, Holmes JF, Dayan PS, Hoyle JD Jr, Atabaki SM, et al. Identification of children at very low risk of clinically-important brain injuries after head trauma: a prospective cohort study. Lancet. 2009;374:1160-70.
33Feng Y, Ma X, Zhang Q, Jiang R, Lu J, et al. Efectiveness of WeChat-group-based parental health education in preventing unintentional injuries among children aged 0-3: randomized controlled trial in Shanghai. BMC Public Health. 2022;22:2086.
34Lee LK, Monroe D, Bachman MC, Glass TF, Mahajan PV, et al. Isolated loss of consciousness in children with minor blunt head trauma. JAMA Pediatr. 2014;168:837-43.
35Schutzman S. Minor blunt head trauma in infants and young children (<2 years): clinical features and evaluation [Internet]. UpToDate. 2024. Accessed: October 29, 2024. Available at: https://www.uptodate.com/contents/minor-blunt-head-trauma-in-infants-and-young-children-less-than2-years-clinical-features-and-evaluation
36Drake SA, Holcomb JB, Yang Y, Thetford C, Myers L, et al. Establishing a regional pediatric trauma preventable/potentially preventable death rate. Pediatr Surg Int. 2020;36:179-89.
37Theodorou CM, Galganski LA, Jurkovich GJ, Farmer DL, Hirose S, et al. Causes of early mortality in pediatric trauma patients. J Trauma Acute Care Surg. 2021;90:574-81.
